Strefa specjalisty

Proces grupowy

Wpływ rówieśników na podejmowanie zachowań ryzykownych przez dzieci i młodzież, zarówno negatywny, jak i pozytywny, jest tym silniejszy, im bliżej dziecku do okresu dojrzewania. W okresie adolescencji grupa rówieśnicza nabiera bowiem szczególnego znaczenia dla młodego człowieka. Stopień wzajemnego zaufania, integracji oraz wypracowanych norm w środowisku rówieśniczym może mieć zatem istotny wpływ zarówno na podejmowanie zachowań ryzykownych, jak i na skuteczność prowadzonych działań profilaktycznych.

Pomoc dzieciom w stworzeniu zgranego zespołu, w którym każde z nich będzie akceptowane i będzie czuło, że ma prawo do niezależnych wyborów, jest dużym wyzwaniem dla każdego specjalisty, w tym również dla osób realizujących działania profilaktyczne. Wiedza na temat zjawisk i cech charakterystycznych dla poszczególnych etapów rozwoju grupy może stać się cennym narzędziem w pracy profilaktycznej.

Zjawisko procesu grupowego

Proces grupowy to określenie używane przez specjalistów do opisu zjawisk zachodzących w trakcie rozwoju grupy, która spotyka się ze sobą przez jakiś czas i składa się z minimum kilku członków. Każda grupa rozwija się w podobny sposób, przechodząc przez te same etapy, które nazywamy fazami rozwoju grupy. Na każdym z nich możemy obserwować pewne powtarzające się wzorce zachowań jej członków, niezależne od ich wieku, pochodzenia, indywidualnych cech czy predyspozycji.

W rozwoju grupy możemy wyróżnić trzy główne fazy:

  1. Zależności i orientacji,
  2. Kryzysu, konfliktu i buntu.
  3. Spójności i współpracy.

W trakcie trwania każdej z nich grupa dysponuje zróżnicowanym potencjałem i ograniczeniami. Oznacza to, że na danym etapie istnienie pewnych zjawisk, zachowań czy trudności związane jest nie tyle z doświadczeniami poszczególnych członków, co z momentem rozwoju grupy.

Poznając poszczególne etapy rozwoju grupy warto pamiętać, że zostały one wyróżnione w sposób umowny, aby ułatwić zrozumienie zachodzących procesów. W rzeczywistości kolejne fazy nie są od siebie ściśle oddzielone, a sam rozwój grupy nie przebiega w sposób liniowy czy uporządkowany. Jednym ze zjawisk, które współistnieją bowiem z rozwojem procesu grupowego jest regresja. Żaden etap rozwoju nie jest też osiągnięty na stałe. Grupa może cofnąć się do wcześniejszej fazy pod wpływem różnych doświadczeń, takich jak: dołączenie/ odejście jednej/ kilku osób, zmiana osoby prowadzącej, zmiana zewnętrznych warunków, trudne doświadczenia w rodzinie/ klasie/ szkole itp.

Umiejętność pracy z procesem grupowym to umiejętność dostrzegania, analizowania i uwzględniania prawidłowości rozwoju grupy w codziennej pracy. Choć nadal nie jest to wiedza powszechnie uwzględniana w procesie edukacji, jest ważnym, a co ważniejsze – pomocnym narzędziem w pracy nauczyciela-profilaktyka. Zespół klasowy podlega bowiem takim samym zasadom i przechodzi te same etapy procesu grupowego, co inne grupy. Znając je, osoby dorosłe mogą mądrze wspierać członków grupy w dążeniu do osiągnięcia wewnętrznej spójności i konstruktywnej współpracy oraz adekwatnie interweniować podczas rozwiązywania pojawiających się problemów.

Strefa specjalisty: Przeczytaj również…

  1. Jak skutecznie wspierać ucznia z ADHD? Wskazówki dla nauczycieli

    Wspieranie osób nieneurotypowych jest jednym z najtrudniejszych zadań dla pedagogów i psychologów. ADHD obejmuje całe spektrum rozmaitych (…)

    Strefa specjalisty
    Paulina Pietrzak
  2. Stres w życiu nastolatków i sposoby radzenia sobie z nim

    Badania międzynarodowe HBSC cyklicznie dostarczają danych o kondycji psychofizycznej nastolatków w wieku 11–15 lat, m.in. na temat doświadczanego (…)

    Strefa specjalisty
  3. Jak rozmawiać z dziećmi i nastolatkami o wojnie w Ukrainie? Wskazówki dla nauczycieli i specjalistów

    Doświadczenia graniczne, jakimi są śmierć czy zagrożenie życia, a teraz wojna w Ukrainie, wywołuje w nas lawinę silnych emocji, w tym (…)

    Strefa specjalisty
  4. Zachowania ryzykowne młodzieży w spektrum autyzmu

    Według dostępnych badań szacuje się, że osoby ze spektrum autyzmu stanowią około 1–2% populacji. Nadal brakuje badań, które mogłyby (…)

    Strefa specjalisty
    dr Michał T. Handzel

Newsletter

Potrzebujesz pomocy?

Niepokoisz się o swoje dziecko? Zastanawiasz się, gdzie w Twojej okolicy możesz uzyskać wsparcie? Sprawdź to w bazie placówek.

Przejdź do bazy placówek

Nasz portal korzysta z anonimowych plików Cookies w celu świadczenia lepszej jakości usług. Więcej informacji na ten temat w polityce prywatności.