Fobia szkolna u dzieci i nastolatków – cz. II (o metodach pomocy i leczenia)

W powstawaniu fobii szkolnej ma swój udział zarówno środowisko szkolne, jak i domowe, w którym dziecko uczy się i wychowuje. Szkolne, ponieważ trafiając po raz pierwszy do szkoły dziecko może doznawać wielokierunkowej i silnej frustracji swoich podstawowych potrzeb. Pierwszą z nich jest utrata poczucia bezpieczeństwa. Dziecko zostaje oderwane od rodziców i umieszczone w grupie, na wybór której nie ma żadnego wpływu. Dokonuje się zmiana środowiska z bardziej spontanicznego i zabawowego z okresu przedszkola, na trochę inną grupę, jaką jest klasa szkolna. Grupa ta kieruje się już innymi prawami – jest silnie zhierarchizowana i zadaniowa. Dziecko musi siedzieć spokojnie w ławce, skupiać uwagę, która kończy mu się po kilkunastu minutach, rywalizować z rówieśnikami o życzliwą uwagę nauczyciela, o swoje miejsce i pozycję w grupie i z czasem o oceny. W domu mogło mieć poczucie, że dla rodziców jest na pierwszym miejscu, jest „oczkiem w głowie”. W klasie natomiast znajduje się na długiej liście innych uczniów, z których każdy – na swój sposób – chce być zauważony. Czytaj dalej

BlogNina Węgrzecka-Giluń

Przedszkole i zerówka przygotowuje oczywiście, w pewnym stopniu, dzieci do zmiany z warunków domowych na instytucjonalne. Dzieci mają więc czas okrzepnąć i dać w sobie rozbudzić ciekawość szkołą. O tym, czy tak się stanie z każdym z dzieci, decyduje jednak wiele czynników.

Lęk separacyjny

Jedną z przyczyn fobii szkolnej jest lęk separacyjny, czyli strach, jaki czuje dziecko przed rozstaniem z bliskimi, szczególnie z matką, który nie ma jednak charakteru zwykłej, naturalnej obawy. Lęk, jaki czuje jest niezwykle nasilony i nieadekwatny do wieku rozwojowego. Za przyczynę takich reakcji uznaje się specyficzny styl wychowawczy, kiedy rodzice są nadmiernie opiekuńczy i kontrolujący. Pozbawiają w ten sposób dziecko samodzielności, odwagi do przeciwstawiania się trudnościom i brania odpowiedzialności za siebie. To są również sytuacje, kiedy rodzice demonstrują przy dziecku własne lęki przekazując mimowolnie swoje przekonania o zagrażającej rzeczywistości i ludziach, którym nie warto ufać. Przyswojone w ten sposób przez dziecko lęki zaburzają w nim kształtujący się obraz siebie, pozbawiają wiary we własne siły i poczucie własnej wartości. Dziecko nasącza się przekazem: „tylko w domu jest miło i bezpiecznie, na zewnątrz świat jest zły i groźny”.

Utrzymujący się lęk społeczny, przechodzący z czasem w fobię szkolną, może towarzyszyć dzieciom także w okresie dorastania oraz dorosłym życiu. Aby poradzić sobie ze skutkami lęku dzieci te mogą sięgać po alkohol, który naznaczy ich życie kolejnymi problemami.

Brak grupy rówieśniczej

Kolejny ważny czynnik sprzyjający rozwinięciu się fobii szkolnej dotyczy kontaktów z innymi dziećmi. Niektórzy rodzice za mało doceniają znaczenie rówieśników w życiu dziecka. Uważają, że jest to zbędny i nierzadko kłopotliwy dodatek, który może przynieść ich dziecku niewiele dobrego. Jedne dzieci muszą więc zasłużyć na to, aby w ściśle wydzielonym czasie, pójść pobawić się z kolegami na podwórku. Inne muszą tylko ślęczeć nad lekcjami i chodzić na niezliczoną ilość zajęć dodatkowych, a jeszcze inne mają nadmiar rówieśników, bo tylko oni zajmują w ich życiu centralne miejsce.

Tymczasem środowisko rówieśnicze i wejście w tę grupę staje się istotnym elementem w życiu dziecka kształtującym zręby jego tożsamości, umiejętności społeczne i interpersonalne. To wśród rówieśników dziecko uczy się nawiązywać kontakty, zawiązywać przyjaźnie, współpracować z innymi, umiejętnie się porozumiewać, postępować zgodnie z regułami, być lojalne, przynależne itp. Jednym słowem, uczy się wielu zachowań, które będą mu potrzebne w całym jego życiu. Brak takiej grupy czy chociażby pojedynczych przyjaźni powoduje, że dziecko czuje się niechciane i odrzucone, jego poczucie własnej wartości dramatycznie spada. W takiej sytuacji dzieci zamykają się w sobie i alienują, będąc podatne na fobię szkolną.

Niewłaściwe nastawienie dziecka do szkoły

Źródłem fobii u dzieci wkraczających po raz pierwszy do szkoły mogą być także nierozważne słowa rodzica, mające na celu wczesne dyscyplinowanie dziecka. Takie stwierdzenia, jak np. „zobaczysz, w szkole nikt się nie będzie z tobą cackał”, „tam cię nauczą, jak masz się zachowywać”, „skończy się mamusia i tatuś, pani nauczycielka się tobą zajmie”, „koniec z dzieciństwem, teraz zobaczysz, co znaczą obowiązki”, „bierz przykład z rodzeństwa i nie przynieś nam wstydu” wbrew oczekiwaniom rodzica, nie przyniosą spodziewanych rezultatów. Dziecko nabiera przekonania, że szkoła to nic dobrego i na pewno nie będzie w niej fajnie, tak jak w przedszkolu. Należy bać się szkoły, bo to co się w niej wydarzy będzie miało silny związek z tym, jak zareagują w domu wymagający rodzice.

Ciąg dalszy w następnym odcinku.

Strefa rodzica: Przeczytaj również…

  1. Fobia szkolna u dzieci i nastolatków – cz. V (o metodach pomocy i leczenia)

    Pomoc dzieciom z fobią szkolną należy rozpocząć od diagnozy problemu przez psychologów zajmujących się dziećmi i młodzieżą.

    Strefa rodzica
    Nina Węgrzecka-Giluń
  2. Fobia szkolna u dzieci i nastolatków – cz. IV (o metodach pomocy i leczenia)

    Silna, utrzymująca się fobia szkolna wymaga pogłębionej diagnozy psychologicznej, która decyduje o sposobach pomocowych i leczeniu. Pominięcie (…)

    Strefa rodzica
    Nina Węgrzecka-Giluń
  3. Fobia szkolna u dzieci i nastolatków – cz. III (o metodach pomocy i leczenia)

    W kolejnym tekście o fobii szkolnej kontynuuję temat przyczyn jej wystąpienia, koncentrując się na stosunku rodziców do osiągnięć dzieci (…)

    Strefa rodzica
    Nina Węgrzecka-Giluń
  4. Fobia szkolna u dzieci i nastolatków – cz. I (o metodach pomocy i leczenia)

    Powoli zbliża się koniec wakacji i dzieci rozpoczną naukę szkolną. Jedne z nich dopiero pierwszy raz przekroczą progi szkoły, inne wracają (…)

    Strefa rodzica
    Nina Węgrzecka-Giluń

Newsletter

Potrzebujesz pomocy?

Niepokoisz się o swoje dziecko? Zastanawiasz się, gdzie w Twojej okolicy możesz uzyskać wsparcie? Sprawdź to w bazie placówek.

Przejdź do bazy placówek

Nasz portal korzysta z anonimowych plików Cookies w celu świadczenia lepszej jakości usług. Więcej informacji na ten temat w polityce prywatności.