Parentyfikacja – ukryta forma przemocy dotykająca dzieci z rodzin z problemem nadużywania alkoholu i nie tylko

Ucznia pracowitego, chętnego do pomocy innym, odpowiedzialnego, przygotowanego do zajęć, na którym zawsze możemy polegać, zwykliśmy stawiać za wzór do naśladowania innym. Praca z takim dzieckiem to czysta przyjemność. Czytaj dalej

Artykuły

W przeciwieństwie do uczniów, którzy sprawiają nam problemy wychowawcze, zazwyczaj nie zastanawiamy się nad tym, jaka historia i okoliczności życiowe stoją za wzorowymi dziećmi. Tymczasem mogą się one samotnie zmagać z ciężarem ponad swoje siły, nawet nie rozumiejąc tego, co się z nimi dzieje. Należą do nich sparentyfikowane dzieci, które nauczyły się wcześnie wchodzić w role dorosłego, aby zdobyć uwagę i miłość rodziców. Parentyfikacja zdaniem badaczy jest jedną z form ukrytej przemocy relacyjnej [1], co trudno wychwycić, nie będąc świadomym tego zjawiska. Wychowywanie się w rodzinie z problemem nadużywania alkoholu zwiększa ryzyko jej doświadczenia.

O parentyfikacji

Parentyfikacja polega na odwróceniu ról w rodzinie, w której dochodzi do rozmycia granic między dziećmi a dorosłymi. Dziecko zaczyna wypełniać zadania osoby dorosłej kosztem własnych potrzeb rozwojowych, w tym regularnie opiekuje się rodzeństwem, robi zakupy, przygotowuje posiłki.

Szczególnie destrukcyjne skutki niesie za sobą parentyfikacja emocjonalna. Dziecko zaczyna zaspokajać emocjonalne potrzeby dorosłych: staje się ich powiernikiem, wspiera, pociesza, a jeżeli trzeba – łagodzi i rozładowuje konflikty między rodzicami/opiekunami [2]. Zajmując się sprawami dorosłych próbuje zyskać ich uwagę i miłość. Dąży do tego, aby stać się widziane. Istnieją oczywiście okoliczności, np. sytuacja kryzysu życiowego, kiedy to dziecko bywa mocniej włączane w sprawy domowe, przykładowo podczas nagłej poważnej choroby rodzica. Jeżeli są to jednak zadania ograniczone w czasie, adekwatne do wieku dziecka, jakie realizuje ono przy wsparciu i uważności dorosłych, nie określimy tego destrukcyjną parentyfikacją [3].

Parentyfikacja w rodzinach alkoholowych

Problem parentyfikacji dotyka w sposób szczególny rodzin, w których z różnych powodów rodzice/opiekunowie mają trudności z realizowaniem swoich funkcji opiekuńczych, m.in. z powodu swojej niedojrzałości czy w sytuacji kryzysu wynikającego np. z rozwodu, śmierci rodzica, ciężkiej i przewlekłej choroby, zaburzeń psychicznych rodziców, w tym depresji, uzależnienia.

Badania potwierdzają, że w rodzinach, w których występuje uzależnienie od alkoholu czy narkotyków, parentyfikacja występuje częściej niż w innych [4]. Ryzyko parentyfikacji jest przy tym większe, gdy matka jest osobą pijącą [5]. Rodzic czy rodzice nadużywający substancji psychoaktywnych tworzą niestabilne środowisko rozwoju, którego źródłem są nie tylko zmieniające się zasady, ale i rozmyte, niejasne granice psychologiczne między dorosłymi a dziećmi [6].

Deficyty w radzeniu sobie z własnymi emocjami i w rozpoznawaniu swoich potrzeb przez uzależnionych i współuzależnionych rodziców uniemożliwiają im identyfikowanie i zaspokajanie emocjonalnych potrzeb dziecka. Pochłonięci swoimi sprawami opiekunowie stają się mniej dostępni lub w ogóle niedostępni emocjonalnie dla dzieci. Trudno im sobie wyobrazić to, co ono przeżywa i myśli. Dziecko doświadczane jest przez rodziców bardziej jako ich kontynuacja aniżeli ktoś, kto ma swoje odrębne życie psychiczne.

Bycie niewidzianym przez opiekunów wywołuje lęk i prowadzi do osamotnienia, z którymi dziecko próbuje sobie radzić na różne sposoby, np. stając się dzielne. Wspierając rodziców psychicznie np. poprzez słuchanie o ich problemach lub wyręczając ich w różnych zadaniach, np. w opiece nad rodzeństwem, nad pijanym rodzicem, przestaje się czuć tak bezradne i opuszczone. Stając się częścią tego odwrócenia ról może poczuć, że ma kontrolę nad sytuacją, uwagę i uczucia rodziców. Cementuje w ten sposób w sobie wielkościowe i nieprawdziwe przekonanie o tym, że może i powinno kontrolować sprawy, które są od niego niezależne.

Opr. redakcja

Strefa specjalisty: Przeczytaj również…

  1. Smoczek XXI wieku – mobilne urządzenia elektroniczne w życiu małych dzieci

    Korzystanie z urządzeń mobilnych przez ludzi stało się codziennością. Używamy ich w miejscu pracy, w szkole, w domu, w środkach komunikacji, (…)

    Strefa specjalisty
    Aneta Zdunek
  2. Parentyfikacja – skutki, rozpoznawanie i przeciwdziałanie

    Skutki parentyfikacji odbijają się właściwie w każdej sferze życia psychicznego i społecznego dziecka, potem już dorosłego. Dotyczy (…)

    Strefa specjalisty
  3. Nadużywanie alkoholu w rodzinie a przemoc wobec dzieci i młodzieży

    W rodzinach z problem nadużywania alkoholu dochodzi do kumulowania się czynników ryzyka. Dzieci są bardziej narażone na doświadczanie przemocy (…)

    Strefa specjalisty
  4. Powrót do szkół. Od czego zacząć? Wskazówki dla nauczycieli

    Przeprowadzić uczniów przez postlockdownowy most, to podjąć się zadania, którego nikt nigdy wcześniej nie doświadczył. Nie ma żadnego (…)

    Strefa specjalisty
    Dorota Czerwonka

Newsletter

Potrzebujesz pomocy?

Niepokoisz się o swoje dziecko? Zastanawiasz się, gdzie w Twojej okolicy możesz uzyskać wsparcie? Sprawdź to w bazie placówek.

Przejdź do bazy placówek

Nasz portal korzysta z anonimowych plików Cookies w celu świadczenia lepszej jakości usług. Więcej informacji na ten temat w polityce prywatności.