Jak pandemia COVID-19 wpłynęła na kondycję środowiska szkolnego?

Pandemia koronawirusa spowodowała, że władze wielu państw podjęły szereg decyzji administracyjnych regulujących życie społeczno-gospodarcze, czego celem była ochrona zdrowia i życia obywateli. Czytaj dalej

ArtykułyAneta ZdunekAneta Zdunek

Jedną z nich było zamknięcie szkół i wprowadzenie edukacji w formie zdalnej. Taki scenariusz spowodował, że cała społeczność szkolna z dnia na dzień została pozbawiona bezpośrednich relacji i zaczęła doświadczać społecznej izolacji. Utrzymywanie kontaktów mogło się odbywać tylko za pośrednictwem nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych (np. platformy e-learningowe, Internet, Skype, Zoom). Sytuacja zewnętrzna narzuciła szkole zupełnie inny charakter pracy, korzystanie z rozwiązań, jakie do tej pory stanowiły wybór nauczyciela i klasy (edukacja cyfrowa jako wsparcie kształcenia tradycyjnego), a obecnie stały się obowiązkowe. Tak nagła i dezorganizująca dotychczasowe funkcjonowanie szkoły zmiana (lockdown) nie mogła pozostać bez wpływu na kondycję psychiczną oraz fizyczną uczniów i nauczycieli.

Nowa sytuacja, w jakiej znalazła się szkoła, wzbudziła także zainteresowanie badaczy, którzy zaczęli przyglądać się jej różnym aspektom, np. przygotowaniu technicznemu i sposobom realizacji zajęć on-line, wyzwaniom związanym z edukacją zdalną, sytuacji psychologicznej uczniów i nauczycieli w kontekście nowych form realizacji edukacji. Jednym z takich projektów badawczych jest „Zdalne nauczanie a adaptacja do warunków społecznych w czasie epidemii koronawirusa” (Ptaszek i in., 2020). Badanie zostało zrealizowane w 34 szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w całej Polsce za pomocą kwestionariusza on-line. Próbę badawczą stanowiły trzy grupy społeczności szkolnej: uczniowie klas VI–VIII szkoły podstawowej oraz wszystkich klas szkół ponadpodstawowych (liceów, techników, liceów zawodowych) z wyjątkiem maturzystów (N=1284) i nauczyciele (N=671). Badanie trwało od 12 maja do 12 czerwca 2020 roku i było anonimowe.

Co uczniowie i nauczyciele sądzą o swoim zdrowiu psychicznym i fizycznym?

Wyniki badania jednoznacznie wskazują, że w grupie uczniów i nauczycieli poziom subiektywnego dobrostanu psychicznego i fizycznego podczas pandemii obniżył się w porównaniu do czasu sprzed jej nastania. W wypowiedziach uczniów tego typu stwierdzenia pojawiały się rzadziej niż u nauczycieli: 18% uczniów przyznało, iż w porównaniu do czasu sprzed pandemii koronawirusa poczuło się dużo gorzej pod względem psychicznym, a „trochę gorzej” czuło się 30% uczniów. Prawie jedna czwarta badanych (23% uczniów) wskazała na to, że jej samopoczucie psychiczne w trakcie pandemii nie zmieniło się, a 17% młodych respondentów uważało, że od momentu zamknięcia szkół czuło się nieco lepiej (9%) lub trochę lepiej (8%). Biorąc pod uwagę płeć uczniów, można stwierdzić, że dziewczęta znacznie częściej sygnalizowały gorsze samopoczucie psychiczne (22%) niż chłopcy (11%).

W obszarze oceny zdrowia fizycznego różnice te nie były tak duże: 20% dziewcząt i 17% chłopców czuło się dużo gorzej w czasie pandemii niż przed zamknięciem szkół, a 27% dziewcząt i 26% chłopców stwierdziło, że czuje się raczej gorzej.

Istotne różnice widać w przypadku typu szkoły. Licealiści częściej od pozostałych uczniów wskazywali zarówno na o wiele gorsze samopoczucie psychiczne (23% wybrało odpowiedź „dużo gorzej”, a 33% – „trochę gorzej”), jako dużo gorsze (23%) i trochę gorsze (27%) ocenili samopoczucie fizyczne.

Nieco głębsza analiza kondycji psychicznej w grupie uczniów pokazała, że spora część młodzieży przejawiała wyraźne symptomy stanów depresyjnych: 29% z nich często lub cały czas odczuwało smutek, 29% często lub cały czas odczuwało przygnębienie, a 24% młodych osób przyznało, że często lub cały czas chciało im się płakać. Uczucia smutku, przygnębienia, samotności czy chęci płaczu u nauczycieli występowały o wiele rzadziej niż u uczniów − 3–6% wskazań odpowiedzi „cały czas” przez nauczycieli.

Różnice tych stanów widać wyraźnie, gdy przyjrzymy się wskaźnikom ze względu na płeć. Dziewczęta częściej niż chłopcy deklarowały, że cały czas doświadczają smutku (12%), samotności (14%), przygnębienia (13%) czy chęci płaczu (12%). Odpowiedzi uzyskane od chłopców w czterech wymienionych wyżej obszarach i przy tej samej intensywności odczuwanych objawów nastroju depresyjnego kształtowały się na poziomie 4–5%. Ogólny poziom dobrostanu psychicznego u dziewcząt, jak wskazali autorzy badania, był zatem niższy niż u chłopców. Nasilenie wysokiego nastroju depresyjnego dotyczyło 23% dziewcząt i 8% chłopców.

Uczniowie często doświadczali także symptomów psychosomatycznych, tj. trudności w zasypianiu, zdenerwowania, braku energii, bólu brzucha czy głowy. Przykładowo trudności w zasypianiu w miesiącu poprzedzającym badanie wystąpiły przynajmniej raz u 60% młodzieży (u 22% kilkanaście razy lub więcej), a w grupie nauczycieli odsetek ten wynosił 74%. Prawie co piąty uczeń (18%) i nauczyciel (16%) przyznał w trakcie badania, że więcej niż kilkanaście razy w ostatnim miesiącu odczuwał brak energii.

Pojawienie się negatywnych emocji u uczniów można częściowo wiązać z wdrażaniem edukacji zdalnej. Uczniowie niezależnie od wieku denerwowali się, że nauczyciele zadają im zbyt dużo materiału, co osłabiało ich motywację do nauki. Obawiali się, że nie sprostają obowiązkom uczniowskim z powodu zbytniego obciążenia pracami domowymi. Wielu młodych ludzi wstydziło się również swojego wyglądu podczas zajęć z użyciem kamery internetowej.

Negatywna zmiana dobrostanu psychicznego i fizycznego bardziej niż u uczniów uwidoczniła się w wypowiedziach nauczycieli: 65% z nich twierdziło, że psychicznie czuje się dużo gorzej lub trochę gorzej w porównaniu do czasu sprzed nastania pandemii. Tylko 7% nauczycieli oceniło swój aktualny dobrostan psychiczny jako trochę lub dużo lepszy niż przed zamknięciem szkół. Z kolei gorzej fizycznie czuło się 68% nauczycieli (29% wskazań na odpowiedź „dużo gorzej” i 39% na odpowiedź „trochę gorzej”).

Strefa specjalisty: Przeczytaj również…

  1. Edukacja on-line a higiena cyfrowa i relacje szkolne

    Edukacja zdalna wymusza na uczniach i nauczycielach znacznie częstsze korzystanie z cyfrowych narzędzi ekranowych (np. laptopa, komputera, (…)

    Strefa specjalisty
    Aneta ZdunekAneta Zdunek
  2. Pozytywne oczekiwania wobec alkoholu i marihuany oraz ich dostępność wśród nastolatków – nowe wyniki badań

    Młodzi ludzie zdecydowanie częściej po użyciu substancji psychoaktywnych spodziewają pozytywnych niż negatywnych efektów. Po alkoholu (…)

    Strefa specjalisty
    Karolina Van LaereKarolina Van Laere
  3. Picie alkoholu przez kobietę w ciąży – skutki dla dziecka

    Wiadomość o ciąży zazwyczaj powoduje, że kobiety zaczynają poświęcać więcej uwagi swojemu stylowi życia – stosują zdrową dietę, (…)

    Strefa specjalisty
    Aneta ZdunekAneta Zdunek
  4. Potrzebuję przyjaciół – o znaczeniu rówieśniczego wsparcia dla nastolatków

    Obok wsparcia ze strony rodziców w okresie adolescencji istotne stają się także wspierające relacje z rówieśnikami. Już od przedszkola (…)

    Strefa specjalisty
    Aneta ZdunekAneta Zdunek

Newsletter

Potrzebujesz pomocy?

Niepokoisz się o swoje dziecko? Zastanawiasz się, gdzie w Twojej okolicy możesz uzyskać wsparcie? Sprawdź to w bazie placówek.

Przejdź do bazy placówek

Nasz portal korzysta z anonimowych plików Cookies w celu świadczenia lepszej jakości usług. Więcej informacji na ten temat w polityce prywatności.